GÜMRÜK MÜAV襤RL襤襤 MESLE襤N襤N TAR襤HSEL SÜREC襤

 

  

Pasaport gümrük binas覺 önünde atl覺 tramvaylar (1927)

     Gümrük Müavirlii ülkemizde 1909 y覺l覺ndan 1999 y覺l覺na kadar 90 y覺ll覺k tarihsel sürecinde Gümrük Komisyonculuu ad覺 alt覺nda kanunlarla varl覺覺n覺 sürdüren bir meslek olmutur.

 

    Gümrük Komisyoncular覺 ile ilgili Talimatname 1909 y覺l覺nda haz覺rlanm覺 ve 01 Temmuz 1909 tarihinde yürürlüe girmitir. yay覺nlanan 252 say覺l覺 25.06.1909 tarihli genelge ile de, Gümrük Komisyoncular覺n覺n 01 Temmuz 1909 tarihinden önce Gümrük 襤daresinden ruhsatname almalar覺, bu belgeyi almayanlar覺n 01 Temmuz 1909 tarihinden itibaren gümrüklerde i takip edemeyecekleri belirtilmitir.

 

Bu dönemden önce gümrüklerimizde isteyen kiiler ve Gümrük Komisyoncular覺 serbestçe i takip edebiliyorlard覺. Bu konuda belirli bir kural ve uygulama yoktu. Gümrük Komisyoncular覺n覺n statülerinin tespit edilmesi, görevlerinin, mükellefiyetlerinin belirlenmesi ve gerektiinde kontrol edilmeleri için 01 Temmuz 1909 tarihinde yürürlüe giren Talimatname haz覺rlanm覺t覺r.

    

Ayn覺 dönemde ve 14 Austos 1909 tarihli Nizamname ile gümrüklerimizde beyanname sistemine geçilmitir. Yürürlüe konan 569 say覺l覺 29.01.1911 tarihli Karar ile de, gümrüklerde idarece bast覺r覺l覺p sat覺lan beyannamelerin kullan覺lmas覺 kararlat覺r覺lm覺t覺r.

 

     Beyanname beyan sahibini gümrük idaresine kar覺 hukuken balayan bir belge niteliindedir ve düzenlenmesi de teknik bir konudur.

 

     Beyanname sisteminden önce, eya vergi mükellefince gümrüe arz ediliyor ve gümrük muayene memurunca muayene ve tespit ediliyordu. Muayene ve tespitten sonra eya muayene defterine kay覺t ediliyor, vergileri hesaplan覺yor ve tahsil ediliyordu.

 

     Ancak; bu uygulama güç ve eyan覺n çekilmesi için zaman kayb覺na neden oluyordu. Beyanname sistemine geçilince, bu konuda zaman kayb覺 önlenmi ve mükelleflerce Gümrük Komisyoncular覺na daha çok ihtiyaç duyulmutur.

 

     Ayn覺 dönemde gümrüklerimizde gümrük mevzuat覺 aç覺s覺ndan da önemli düzenlemeler yap覺lm覺t覺r. Bu düzenlemelerin yap覺lmas覺n覺n bal覺ca nedenlerinden biri 1914'de Kapitülasyonlar覺n kald覺r覺lmas覺d覺r. Kapitülasyonlar 26.08.1914 tarihli Karar'la kald覺r覺lm覺, Karar 04.09.1914 tarihinde Takvimi Vekayi' de yay覺nlanm覺 ve 18.09.1914 tarihinde yürürlüe girmitir.

 

     Kapitülasyonlar kald覺r覺l覺nca, dier konularda olduu gibi, gümrüklerle ilgili olarak da yeni düzenlemeler yap覺lmas覺 gerekli görülmü ve bu konuda baz覺 kanunlar ve nizamnameler haz覺rlanm覺t覺r. Yürürlüe konan 07.09.1914 tarihli Kanunla gümrük vergileri %11'den %15'e ve 18.05.1915 tarihli dier bir kanunla da %30'a ç覺kar覺lm覺t覺r. Gümrük vergilerinin artt覺r覺lmas覺 ile hazine aç覺s覺ndan gümrük gelirlerinde önemli bir art覺 salanm覺t覺r.

 

     Ayr覺ca, yeni bir gümrük tarifesi haz覺rlanmas覺 için gerekli çal覺malar yapmak üzere bir komisyon kurulmutur. Komisyon yapt覺覺 çal覺malar sonucu sistematik ve spesifik nitelikte gümrük tarife tasar覺s覺 haz覺rlanm覺t覺r. Tasar覺 10.03.1916 tarihinde kanunlam覺 ve 01.09.1916 tarihinde yürürlüe girmitir. Daha önce gümrüklerimizde, gümrük vergisi uygulamas覺nda spesifik sistem deil, k覺ymet sistemi uygulan覺yordu.

 

     Söz konusu tarifenin yürürlüe girmesinden sonra gümrük ilemleri aç覺s覺ndan da yeni gümrük kanununun haz覺rlanmas覺 uygun görülmütür. Bat覺l覺 ülkelerin gümrük kanunlar覺 da incelenerek 11 Nisan 1918 tarihli gümrük kanunu 17.05.1918 tarihinde yay覺nlanm覺 17.11.1918 tarihinde de yürürlüe girmitir.

 

     Bu düzenlemeler sonucu gümrük ilemlerini takip etmek ve yaz覺l覺 beyanda bulunmak çok daha önem kazanm覺 ve 1909'da yürürlüe giren Gümrük Komisyoncular覺 Talimatnamesi yeterli görülmeyerek, 1924'te 168 say覺l覺 16 Ocak 1924 tarihli Kararname ile yeni bir Gümrük Komisyoncular覺 Talimatnamesi haz覺rlanm覺 ve yürürlüe konmutur.

 

     Talimatnamede gümrük ilemlerini takip edecek ah覺slar tüccar, tüccar müstahdemi, komisyoncu ve maiyet memuru olmak üzere dört s覺n覺f olarak belirtilmitir.

 

    Ayn覺 Talimatnamede Gümrük Komisyoncusu olabilmek için adaylar覺n dier artlar ile birlikte yap覺lacak s覺navda baar覺l覺 olmalar覺 gerektii, s覺navda baar覺l覺 olanlara ruhsatname verilecei, ruhsatnamenin verildii tarihten itibaren gelecek y覺lba覺na kadar geçerli olaca覺 ve y覺lba覺ndan itibaren bir ay içinde yenilenmesi gerektii, yenilenmedii taktirde ruhsatnamenin geçersiz olaca覺, bir yerde görev yapan Gümrük Memuru istifa ederse, istifa tarihinden itibaren üç y覺l geçmedikçe o yerde gümrük komisyonculuu yapamayaca覺 hususlar覺 da belirtilmiti.

 

     Ancak belirli bir süre sonra bu Talimatname de yeterli görülmemi ve 19 Haziran 1927 y覺l覺nda 1093 say覺l覺 Gümrük Komisyoncular覺 Kanunu haz覺rlanm覺 ve 01.09.1927 tarihinde yürürlüe konmutur. Bu Kanunla, 1924 tarihli Gümrük Komisyoncular覺 Talimatnamesi'nin yürürlükten kald覺r覺ld覺覺na dair bir madde mevcut olmad覺覺ndan, Talimatnamenin Kanuna ayk覺r覺 olmayan maddeleri de yürürlükte kalm覺t覺r.

 

     14 madde halinde düzenlenen 1093 say覺l覺 kanunun 5. maddesinde  Gümrük Komisyoncular覺n覺n komisyonculuktan baka bir ticaretle megul olmayacaklar覺, 6. Maddesinde Gümrük Komisyoncular覺n覺n belirli miktarda bir kefaletname vermeleri gerektii, 7. Maddesinde ise,  Gümrük Komisyoncular覺 Gümrükler Genel Müdürlüünce belirtilen ekilde defter tutmaya ve takip ettikleri ilemleri deftere kaydetmeye mecbur olduklar覺 hususlar覺 yer almakta idi.

 

     5383 say覺l覺 11.05.1949 tarihli Gümrük Kanunumuzun gerekçesinde, 16.01.1924 tarihli Gümrük Komisyoncular覺 Talimatnamesi ile 1093 say覺l覺 01.09.1927 tarihli Gümrük Komisyoncular覺 Kanunu'nun yeterli olmad覺覺 ve konunun Gümrük Kanununda yer almas覺n覺n uygun olaca覺 belirtilmitir.

 

     Gerekçeye uygun olarak, Gümrük Komisyoncular覺na ait kurallar 5383 say覺l覺 Gümrük Kanunu'nun 133-142. Maddelerinde düzenlenmi ve 1093 say覺l覺 Kanun ise yürürlükten kald覺r覺lm覺t覺r.

 

    Gümrük Kanunu'nun milletler aras覺 ticaretin ve ekonomik hayat覺n icaplar覺n覺 süratle kar覺layabilecek bir yap覺ya kavuturulmas覺 ve mükellefi tazyik eden yükümlerin bertaraf edilmesi maksad覺yla 19.07.1972 tarihinde 1615 say覺l覺 yeni Gümrük Kanunu kabul edilerek 01.02.1973 tarihinde yürürlüe girmi bulunmaktad覺r.

 

     Gümrük Komisyoncular覺na ait kurallar 1615 say覺l覺 Gümrük Kanunu'nun 166-173. maddelerinde düzenlenmitir.

 

     Türkiye ile AET aras覺nda ortakl覺k yaratan 1963 y覺l覺nda Ankara Antlamas覺 ile balayan süreç 06.03.1995 tarihli 1/95 say覺l覺 Ortakl覺k Konseyi Karar覺 sonucunda 01.01.1996 tarihinde Türkiye ile Topluluk aras覺nda Gümrük Birlii'ni oluturmutur.

 

    Milli mevzuat覺m覺zda yans覺t覺lan Topluluk Gümrük Kodu T.B.M.M.'de grubu bulunan tüm siyasi partilerin mutabakat覺yla 27.10.1999 tarihinde oy birliiyle kabul edilerek 4458 say覺l覺 Gümrük Kanunu olarak yasallam覺, ülkemiz gümrük sistemi ve d覺 ticaretine uluslararas覺 rekabette yeni ufuklar açm覺t覺r.

 

     Ülkemiz D覺 Ticaret ve Gümrük Mevzuat覺na dair yürürlükte bulunan 100'ü ak覺n kanun, kararname, yönetmelik, tebli ve uluslararas覺 anlama bulunmaktad覺r. Geni bir mevzuat bilgisini s覺navla ve mesleki birikimle ispatlayan Gümrük Komisyoncular覺 4458 say覺l覺 Gümrük Kanunu ile mali ve kiisel cezai sorumluluklar覺 artt覺r覺larak Gümrük Müavirlii ünvan覺 alt覺nda ihdas edilmitir.

 

     Gümrük Müavirleri d覺 ticaret ilemlerinde bilgisine bavurulan, ülke sanayi ve ihracat覺na sunulan gümrük hizmetlerinin kalitesini yükselten, sanayici, ihracatç覺 ve Gümrük 襤daresi ile olan ilikilerinde dürüstlüü ve güveni hakim k覺lan mesleki disiplin ve sayg覺nl覺a önem veren meslek mensuplar覺 olarak faaliyet göstermektedirler.

 

     Kamusal alanda hizmet üreten Gümrük Müavirleri, art覺k Anayasam覺z覺n 135. Maddesinin amir hükmü ve 4458 say覺l覺 Gümrük Kanunu'nun geçici 6. Maddesindeki Kamu Kurumu niteliinde meslek kurulular覺 olan Gümrük Müavirleri odalar覺 alt覺nda örgütlenmek istemektedirler.

 

襤LK GÜMRÜK KANUNU

19 HAZ襤RAN 1927 TAR襤H襤N襤 TAIYAN 1093 SAYILI KANUN

 

     Madde 1- Ecnebi memleketlerden Türkiye’ye gelen veya Türkiye’den ecnebi memleketlere ç覺kan eyay覺 ticariyenin gümrüe ait muamelat覺 ya bizzat eshabi veyahut gümrük komisyoncular覺 tarafindan ifa olunur.Ticarethane müstahdemlerinden gümrük muamelesini ifaya mezun bulunanlar, yaln覺z o ticarethanenin gümrük muamelesine mahsus olmak üzere Ticarethane sahibi makam覺na kalm olabilirler.

 

     Madde 2- Anonim ve kooperatif irketlere ait eya, Ticarete mahsus olmayan eyan覺n gümrük muamelesi eshabi veya hüviyeti malum mütemedi veya memuru tarafindan ifa olunur.

 

     Madde 3- Mensup oldugu ticarethane nam覺na gümrük muamelesini yapacak olan müstahdemler Türkçe’yi lay覺k覺yla söylemek ve yazmakla mükellefdirler.

Gümrük Komisyoncusu olmak için:

      a) Türk olmak
      b) 20 ya覺n覺 ikmal etmi olmak
      c) Türkçe’yi lay覺k覺yla söylemek ve yazmak
      d) Sari maraz ile malül olmamak
      e) Hileli iflas ile mahkumiyeti olmamak
      f) Gümrüe taallük eden kavanin, nizamat ve mevzuata vukufunu bilimtihan isbat eylemek laz覺md覺r.

 

     Madde 4- Gümrük Komisyonculuuna talip olanlar覺n baladaki seralti haiz olduklar覺 evrak ve vesaik ile tespit edildikten sonra isimleri bir ay müddetle Gümrük 襤dareleriyle Ticaret Odalar覺ve Borsalar覺n neriyat mahallerinde ilan edilir.
Bir ay zarf覺nda aleyhlerine kendi hüviyetlerini tayyin ile tahriren veya madde tasrihiyle bir güna müddeiyat vuku bulmayanlara vesikalar覺 verilir. Rüsumat Müdüriyeti Umumyesince de tescilleri icra olunur.

 

     Madde 5- Gümrük Komisyoncular覺, komisyonculuktan baska bir ticaretle mesgul olamazlar.

 

     Madde 6- Gümrük Komisyoncusu olacaklar覺n Birinci s覺n覺f gümrükler için 1000’e ikinci s覺n覺f için 500 liral覺k bir kefaletname tevdi etmeleri laz覺md覺r.

 

     Madde 7- Gümrük Komisyoncular覺, tavassut ettikleri muamelat için Rüsumat Müdüriyeti Umumiyesi’nin gösterecei ekilde defter tutmaa ve muamelat覺na tavassut ettii tacirlerden ne nam ile olursa olsun ald覺klar覺 ve tacir nam覺na sarfettikleri kaffei mebal覺覺 müvazzahan bir deftere kayt etege mecburdur.

 

     Madde 8- Komisyonculuktan baka bir ticaretle mesgul olduklar覺 veya her ne suretle olursa olsun emniyet ve itimadi salip harekette bulunduklari Gümrük Kanunun (88) inci maddesine mezkür Komisyoncularla tahkik ve tespit edilen Komisyoncularin vesikalari 3 seneye kadar muvakkaten istirdat olunur.

 

     Madde 9- Gümrük Komisyonculuu vesilesile gayri mesru ahvaj ve muamelata tavassut etmek veya sahte s覺fat ve hareketle alakadarlar覺 igfal eylemek istedikleri yukar覺daki madde mucibinde sabit olan Komisyoncular覺n vesikalar覺 sureti katideyede istirdat olunur.

 

     Madde 10- Gerek muvakkaten, gerek sureti katiyede vesikalar覺 istirdat olunan Komisyoncularin isimleri, Gümrükler ve Ticaret Odalar覺 ile Borsalarda ilan ve Gümrük mevmuasile nesrolunur.

 

     Madde 11- Dahilden dahile eyay覺 ticariye sevkeden Komisyoncular i bu kanun ahkamina tabi deildir.

 

     Madde 12- Muamelati ticariyesi az olan mahaller 襤cra Vekilleri Hey’cü karar覺 ile bu kanun ahkam覺ndan istisna edilebilir.

 

     Madde 13- Bu kanun 1 Eylül 1927 tarihinden muteberdir.

 

     Madde 14- Bu kanunun alikamini icraya Maliye Vekili Memurdur.